10/08/2026
LÊ BẢO KỂ VỀ THÍNH GIÁC
Hôm nay, Bô phim Hearing (Thính Giác) của đạo diễn Lê Bảo sẽ chính thức ra mắt thế giới tại hạng mục tranh giải chính thức (Concorso Internazionale) của LHP Locarno lần thứ 79. Trước thềm buổi công chiếu, Lê Bảo đã có cuộc trò chuyện cùng Liên hoan phim Locarno, chia sẻ sâu hơn về quá trình hình thành bộ phim.
Lời dẫn: Tiếng gió xào xạc, tiếng người vọng lên từ những con phố Sài Gòn, rồi đột ngột bùng lên của nhạc techno: chính từ những rung động ấy mà Thính Giác (Hearing) được nuôi dưỡng, một thử nghiệm táo bạo về những khả năng của âm thanh trong điện ảnh.
Marie: Thính Giác là một trong những bộ phim tưởng như đơn giản, nhưng thực ra lại vô cùng khó thực hiện. Bên trong nó có rất nhiều thứ, từ melodrama gia đình đến slow cinema, nhưng điều kết nối tất cả lại với nhau trước hết là một cảm giác nào đó, một dạng u hoài không tên. Bầu không khí ấy hình thành từ đâu?
Lê Bảo: Bộ phim ra đời khi tôi đang ở Pháp, trong một chương trình lưu trú nghệ thuật dành cho một dự án khác. Đó là lần đầu tiên tôi phải xa đất nước mình trong một khoảng thời gian dài đến như vậy, và chỉ sau vài ngày, tôi bắt đầu cảm thấy nhớ gia đình và Việt Nam da diết.
Tôi không có nhiều bạn bè ở Pháp và gặp khó khăn với ngôn ngữ, vì vậy đó là một khoảng thời gian vô cùng cô đơn. Khi cảm giác ấy ngày càng lớn lên trong tôi, ý tưởng về bộ phim cũng xuất hiện. Xét cho cùng, bộ phim tựa như một khúc hát về nỗi nhớ và tình yêu của tôi dành cho Việt Nam.
Marie: Giọng kể của bộ phim luôn được tiết chế, cách bạn quay cũng rất tinh tế. Thế nhưng Thính Giác vẫn chạm đến những chủ đề phức tạp, chẳng hạn như bạo lực gia đình.
Lê Bảo: Đúng vậy. Ban đầu, yếu tố này thậm chí còn không nằm trong bộ phim. Nhưng trong quá trình quay, tôi bắt đầu suy nghĩ về việc bạo lực hiện diện như thế nào trong gần như tất cả các mối quan hệ giữa con người với nhau, ý muốn tôi nói đến một dạng bạo lực có thể rõ ràng hoặc ít rõ ràng hơn, và có thể biểu hiện theo rất nhiều cách.
Tôi đi theo hướng suy nghĩ đó và thế là chủ đề này bước vào bộ phim. Nhưng tôi chưa bao giờ nghĩ đến việc dựng lên những tình huống đặc biệt để gây ấn tượng; điều tôi quan tâm hơn là kể về những gì xảy ra trước hoặc sau một biến cố.
Bộ phim đầu tiên của tôi, có những hình ảnh rất mạnh; còn ở đây, tôi cố gắng tìm kiếm một cách tiếp cận mềm mại hơn.
Marie: Nhưng tác phẩm thứ hai này của bạn cũng chứa đầy những hình ảnh gây ấn tượng mạnh; cứ như thể chúng có thể tồn tại độc lập, tách khỏi bộ phim. Quy trình sáng tạo của bạn diễn ra như thế nào? Hình ảnh đến trước hay câu chuyện đến trước?
Lê Bảo: Đúng, đó là một phương pháp khá khác thường. Tôi không phải là người viết phim từ đầu đến cuối theo một tuyến tính cụ thể.
Tôi chủ yếu bắt đầu từ một vài cảnh, và đặc biệt tôi nhạy cảm với sức hấp dẫn của những hình ảnh có khả năng “tạo ra âm thanh”. Tôi cố tình nghĩ về những hình ảnh đó, và nếu âm thanh của chúng ở lại với tôi trong một thời gian dài, không biến mất vào hư vô, thì cuối cùng chúng sẽ bước vào bộ phim.
Marie: Bạn nói về một âm thanh vật lý, hay đúng hơn là mang tính biểu tượng? Nhân vật chính của Thính Giác đeo những thiết bị để đo lường thính giác, vậy yếu tố này cũng có một vai trò kể chuyện rất cụ thể...
Lê Bảo: Mọi thứ bắt đầu từ một âm thanh cụ thể, có thể cảm nhận được về mặt vật lý. Nhưng rồi âm thanh ấy được kết nối với một sự kiện trong ký ức, và càng nghĩ về nó, âm thanh ấy, hay đúng hơn là ký ức về nó sẽ càng gắn với một trạng thái cảm xúc cụ thể.
Quá trình gợi lại nó trong ký ức, hay thậm chí cảm nhận sự thiếu vắng của nó, biến nó thành một thứ gì đó trừu tượng và mang tính ẩn dụ hơn.
Marie: Sự nhạy cảm của bạn thể hiện rất rõ khi phân tích phần thiết kế âm thanh của bộ phim, vốn được xây dựng thành nhiều lớp. Bạn đã làm việc với khía cạnh này như thế nào?
Tôi phải cảm ơn rất nhiều đến sound designer của mình. Anh ấy cũng là người thích thử nghiệm, và chúng tôi đã rất vui khi thực hiện rất nhiều thử nghiệm trước khi đạt được kết quả cuối cùng.
Ban đầu, chúng tôi tách riêng nhiều lớp, nhiều track âm thanh khác nhau, rồi thử chồng chúng lên nhau. Mục đích là tìm ra sự hài hòa giữa những lớp âm thanh khác nhau, đôi khi thậm chí đối lập nhau.
Nhìn chung, khi nghĩ về âm thanh của một tình huống, chúng ta thường tập trung vào lời thoại, hoặc những âm thanh do con người tạo ra. Nhưng trên thực tế, một khoảnh khắc còn được cấu thành bởi rất nhiều âm thanh môi trường khác.
Đôi khi chính những âm thanh nền tưởng như không đáng kể hoặc ngẫu nhiên ấy lại là những thứ lưu lại trong chúng ta lâu nhất. Mục tiêu của chúng tôi là tái tạo một không gian âm thanh phức tạp như vậy.
Marie: Bộ phim cũng có tính nhạc riêng: cứ như thể nó có một nhịp bước, một nhịp điệu xuyên suốt cách kể chuyện.
Trong trường hợp này, tôi phải cảm ơn người dựng phim của mình!
Tôi đã làm việc với hai editor khác nhau, và với người thứ hai, Carlo Francisco Manatad, chúng tôi có thời gian cũng như điều kiện để thử nghiệm trong một thời gian dài.
Anh ấy hiểu hoàn toàn tầm nhìn của tôi. Có lẽ điều đó cũng dễ dàng hơn bởi vì anh ấy cũng là một đạo diễn, chính tại Locarno, anh ấy từng giới thiệu tác phẩm đầu tay của mình, Whether the Weather Is Fine (2021).
Cách tiếp cận của anh ấy rất giàu tính âm nhạc.
Marie: Trong một cuộc phỏng vấn trước đây, bạn tự gọi mình là một “cinephile tự học”. Những người thầy của bạn là ai?
Tôi không có một nền tảng điện ảnh theo cách truyền thống và cũng không thành thạo tiếng Anh, vì thế tôi đã xem rất nhiều bộ phim mà không cần phụ đề để có thể hiểu được lời thoại. Tôi tập trung vào âm thanh của các cảnh phim, vào năng lượng phát ra từ những diễn viên và từ những tương tác qua lại giữa họ.
Bài phỏng vấn thực hiện bởi Maria Sole Colombo
ảnh: Staer Film
