01/04/2026
Kết thúc một kỷ nguyên: Từ phim câm sang phim có tiếng
Bài viết của : Sheza Naqi
Sự chuyển đổi từ phim câm sang phim có tiếng vào giữa những năm 1920 đã làm thay đổi diện mạo của ngành công nghiệp điện ảnh Mỹ và ngành giải trí đại chúng. "Đi xem phim" là một trải nghiệm tuyệt vời, chỉ với 25 xu, người dân Mỹ ở các thành phố lớn đã có thể thoát khỏi cuộc sống tẻ nhạt và tận hưởng một buổi tối với "đèn chùm pha lê, đài phun nước bằng đá cẩm thạch, đồ khảm vàng và ghế bọc da sang trọng" (Miller nd). Họ đi xem phim để thưởng thức "phim câm", điều này không hoàn toàn chính xác vì tất cả các phim câm đều được kèm theo nhạc sống, và do đó thực chất không hề câm. Một số phim câm được trình chiếu kèm theo dàn nhạc giao hưởng, trong khi những phim khác có hiệu ứng âm thanh được thêm vào bằng đàn organ, và các rạp chiếu phim nhỏ hơn sử dụng đàn piano để tạo âm thanh. Không có lời thoại, các diễn viên chỉ có ngôn ngữ cơ thể và biểu cảm để kể câu chuyện. Là một phương tiện trực quan mạnh mẽ, phim câm dễ tiếp cận với mọi đối tượng khán giả và ở những khu vực có dân nhập cư đông đảo và tiếng Anh không phải là ngôn ngữ mẹ đẻ, phụ đề sẽ được dịch sang tiếng Yiddish, tiếng Nga hoặc tiếng Ý khi nhạc sống đi kèm với phim (Miller nd). Như vậy, phim câm đã tạo ra một không gian cho những người mù chữ.
Trong cuốn sách The Talkies: American Cinema's Transition to Sound 1926-1931 , Donald Crafton đã chỉ ra sự thay đổi thị hiếu của khán giả là một trong những lý do thúc đẩy Hollywood sửa đổi các phương pháp làm phim câm truyền thống (Crafton 1999). Khán giả mô tả trải nghiệm đầu tiên của họ với công nghệ âm thanh mới của Vitaphone là "tuyệt vời", "chân thực hơn" và "kỳ diệu" (Crafton 1999). Vitaphone, được Warner Brothers chứng thực, đã được sử dụng để làm bộ phim nhạc kịch nửa câm, nửa có tiếng đầu tiên, The Jazz Singer vào năm 1927, và bộ phim đã gặt hái được thành công lớn . Công nghệ Vitaphone ghi âm thanh trên một đĩa sáp riêng biệt mà người chiếu phim sau đó phải đồng bộ hóa với phim (Miller nd).
Crafton cố gắng bác bỏ huyền thoại rằng đó là một cuộc cách mạng nhanh chóng và đột ngột trong điện ảnh Mỹ do sự xuất hiện của phim có tiếng. “Quá trình chuyển đổi đã được chuẩn bị và hoàn thiện trong nhiều năm… ngành công nghiệp điện ảnh không bị đảo lộn vì phim có tiếng. Không có hãng phim nào đóng cửa vì sự ra đời của phim có tiếng: hầu hết đều tăng lợi nhuận” (Crafton 1999). Ông sử dụng nghiên cứu của các nhà sử học vào những năm 1970 và 1980 để giải thích những thay đổi ở Hollywood trong những năm 1920 và 1930 là có chủ đích và hợp lý chứ không phải là hỗn loạn và bốc đồng (Crafton 1999). Quá trình chuyển đổi được thúc đẩy bởi nhu cầu của các hãng phim thống trị nhằm đáp ứng sự mở rộng về mặt vật lý và thử nghiệm công nghệ âm thanh của các đối thủ cạnh tranh Warner và Fox (Crafton 1999). Phản ứng từ ngành công nghiệp diễn ra qua ba giai đoạn dẫn đến sự chuyển đổi cuối cùng từ phim câm sang phim có tiếng: Phát minh, Đổi mới và Phổ biến (Crafton 1999). Giai đoạn “Phát minh” bao gồm thời kỳ trước năm 1925 khi thiết bị ghi âm đồng bộ vẫn đang trong giai đoạn phát triển cho đến khi Warner Brothers sử dụng nó với tên gọi Vitaphone. Giai đoạn “Đổi mới” có thể được hiểu là thời điểm tất cả các hãng phim thử nghiệm các phương pháp khác nhau để ứng dụng âm thanh (ví dụ: phim lai, phim ca nhạc) cho đến năm 1928 khi các hãng phim lớn đưa ra cam kết có ý thức tiến lên với công nghệ âm thanh. Giai đoạn “Phổ biến” mô tả việc phát hành phim có tiếng trên phạm vi quốc gia và quốc tế cũng như việc trang bị hệ thống âm thanh mới cho các rạp chiếu phim (Crafton 1999).
Mặc dù quá trình chuyển đổi ba giai đoạn này nghe có vẻ được trình bày gọn gàng, nhưng thực tế lại không hề suôn sẻ. Cuốn sách của Crafton mở đầu bằng một bài phê bình về bộ phim ca nhạc " Singing in the Rain" năm 1952, nhìn nhận giai đoạn chuyển tiếp này trong điện ảnh một cách dí dỏm, miêu tả nó như một sự kiện lãng mạn hóa trong lịch sử điện ảnh. Trong "Singing in the Rain" , nhân vật Jazz Singer mở đầu là phim có tiếng đầu tiên và hãng phim dễ dàng lắp đặt hệ thống âm thanh cho các trường quay, bộ phim được chiếu trên khắp cả nước mặc dù hầu hết các rạp chiếu phim không thể đáp ứng được yêu cầu về âm thanh. Bộ phim cũng theo chân một đạo diễn khi anh ta quay bộ phim có tiếng đầu tiên của mình một cách dễ dàng như phim câm trước đây (Crafton 1999). Nhưng quá trình chuyển đổi không được thực hiện một cách suôn sẻ như vậy và không phải ai cũng chào đón công nghệ mới một cách nồng nhiệt.
Ban đầu, nhiều khán giả rất hào hứng với ý tưởng được nghe giọng nói của các diễn viên yêu thích, nhưng họ đã thất vọng khi hình ảnh và giọng nói của diễn viên không khớp với tưởng tượng của họ. Hiện tượng này được gọi là "Nỗi kinh hoàng phim có tiếng" (Talkie Terror) trong giới các ngôi sao phim câm lâu năm, những người mà sự nghiệp đã kết thúc cùng với kỷ nguyên phim câm do hiện tượng này (Doyle 2010). Trên trang bìa của tạp chí Photoplay , một tạp chí có ảnh hưởng trong ngành công nghiệp điện ảnh, số ra tháng 12 năm 1929 có dòng chữ "Microphone - Nỗi kinh hoàng của các hãng phim" cùng với khẩu hiệu "Bạn không thể thoát tội ở Hollywood" (Doyle 2010). Số báo này đề cập đến sự ra đời của công nghệ âm thanh mới, tạo ra sự phân chia giữa Hollywood cũ và Hollywood mới. Một diễn viên không chỉ cần đẹp mà còn phải có nhiều hơn thế để thành công ở Hollywood mới; vì vậy, các phim có tiếng mới thường có sự tham gia của các diễn viên sân khấu, những người có nhiều kinh nghiệm hơn trong việc thoại (Doyle 2010). Nhiều diễn viên đã từ bỏ sự nghiệp điện ảnh vì các vấn đề về giọng nói do công nghệ mới gây ra, bao gồm Colleen Moore, Gloria Swanson, Douglas Fairbanks và Mary Pickford, và những người khác bị các hãng phim đẩy ra khỏi ngành bằng cách lấy vấn đề giọng nói làm cái cớ để hạ chức hoặc sa thải họ (Doyle 2010). Sự chuyển đổi từ phim câm sang phim có tiếng không chỉ ảnh hưởng đến các ngôi sao; nó còn mở ra một thế hệ đạo diễn mới có kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực sân khấu và do đó hiểu rõ hơn về sức mạnh của giọng nói; nó mang lại tầm quan trọng lớn cho các kỹ thuật viên âm thanh mới được tuyển dụng, những người có quyền lực tuyệt đối, những người đã buộc các đạo diễn Hollywood cũ phải im lặng khi họ hét lên những mệnh lệnh cho các diễn viên trên trường quay; và các nhà quay phim thấy mình bị bó buộc trong các phòng cách âm không cho phép sự linh hoạt như trong phim câm (Doyle 2010).
Trong giai đoạn chuyển tiếp này, Hollywood đã sản xuất một số phim lai như The Jazz Singer , vừa câm vừa có thoại. Các hãng phim cũng thử nghiệm âm thanh trên phim bằng cách chỉ thêm nhạc và hiệu ứng âm thanh sử dụng công nghệ mới. Một phiên bản lai khác ra đời là quy trình gọi là "goat glanding", trong đó các phim câm hiện có được làm lại với hiệu ứng âm thanh và thoại trong một số cảnh quan trọng (Miller nd). Một cách khác mà các hãng phim đảm bảo thành công trong khi mạo hiểm với công nghệ âm thanh mới là tiếp tục phát hành các phiên bản câm của phim có tiếng. Đây là một chiến thuật để đảm bảo doanh thu phòng vé, và lý tưởng cho các rạp chiếu phim nhỏ chưa được trang bị hệ thống âm thanh (Miller 2010). Khi bộ phim câm cuối cùng được sản xuất, không chỉ nghệ thuật phim câm biến mất mà nó còn đánh dấu sự kết thúc của nghệ thuật viết phụ đề. Các nhạc sĩ từng chơi nhạc đệm cho phim câm cũng mất việc và được thay thế bằng thứ mà Liên đoàn Nhạc sĩ Hoa Kỳ gọi là "nhạc đóng hộp" (Miller nd).
Vở nhạc kịch Footlight Parade , ra mắt vào tháng 10 năm 1933, mở đầu bằng lời tuyên bố tạm biệt kỷ nguyên phim câm: một bảng quảng cáo điện tử thông báo về sự kết thúc của phim câm (Miller nd). Giai đoạn chuyển tiếp sáu năm cho thấy phim câm không hề biến mất một cách lặng lẽ. Việc phát hành năm 2011 bộ phim đoạt giải Oscar The Artist , một bộ phim câm Pháp về Hollywood, đã đưa điện ảnh câm trở lại tâm điểm chú ý và, tại cùng lễ trao giải Oscar đó, Martin Scorsese được đề cử cho Hugo , một bộ phim ca ngợi sự khởi đầu của điện ảnh câm Pháp. Kỷ nguyên phim câm chắc chắn không bị lãng quên và xét theo sự nổi tiếng của các bộ phim đoạt giải Oscar gần đây, có lẽ nó thậm chí sẽ được hồi sinh. Như Crafton nói về sự chuyển đổi từ phim câm sang phim có tiếng, “Đó là một công việc phức tạp và lộn xộn, phần lớn là do sự biến động của khán giả đại chúng” (Crafton 1999).
