16/05/2026
Nay thấy nhiều tiếng còi xe cấp cứu lắm ạ
Nguồn : BS Nguyễn Duy Cương
CÁCH SỐNG SÓT QUA NHỮNG NGÀY NẮNG NÓNG
Miền Bắc miền Trung có nơi đã chạm 40 độ.
Địa cầu đang trong chu kỳ Hỏa vượng. Năm nay năm hành Hỏa. Mùa hè vốn thuộc Hỏa trong tứ thời. Ba cái hỏa dồn vào một chỗ - cái nóng năm nay không phải cái nóng bình thường. Đông y gọi là “thử tà” - tà khí mùa hè, xâm nhập qua bì phu, hao tổn tân dịch, hun đốt tâm khí.
ĐIỀU ÍT NGƯỜI BIẾT: ĐÊM HÈ MỚI LÀ KHUNG GIỜ NGUY HIỂM NHẤT
Mùa hè, đa số ca đột quỵ và nhồi máu cơ tim xảy ra vào nửa đêm về sáng.
Ban ngày ra mồ hôi nhiều mà uống không đủ. Đến đêm cơ thể vẫn tiếp tục mất nước qua hơi thở, qua da. Máu cô đặc lại, độ nhớt tăng. Trên mạch máu đã xơ vữa, máu đặc đi qua chậm - là điều kiện hình thành cục máu đông. Cộng huyết áp ban đêm hạ tự nhiên, dòng máu càng chậm, càng dễ kết tụ.
Trước khi ngủ uống một cốc nước ấm. Nửa đêm thức dậy, uống thêm vài ngụm. Đầu giường lúc nào cũng có cốc nước. Việc nhỏ thôi, nhưng là cú đẩy giúp máu loãng ra trong khung giờ rủi ro nhất.
ANH CHỊ THUỘC NHÓM NÀO
NGƯỜI LAO ĐỘNG NGOÀI ĐỒNG đang mùa màng. 10 giờ sáng đến 4 giờ chiều là quãng nguy hiểm nhất. Nón rộng vành, khăn ướt quàng cổ gáy, áo dài tay sáng màu. Cứ 45 phút đến 1 tiếng vào bóng cây nghỉ 10-15 phút. Mang theo chai nước vắt chanh, một nhúm muối hột, ai không tiểu đường có thể thêm chút đường mía - nước bù khoáng dân gian rẻ mà sạch hơn nhiều loại nước thể thao bán sẵn. Đừng cố. Mất mạng giữa đồng là chuyện đã xảy ra.
NGƯỜI SHIPPER, chạy xe ngoài đường cả ngày. Mặt đường nhựa giữa trưa có thể lên 55-60 độ. Nước trong cốp xe, dừng bóng cây sau mỗi chuyến giao 15-20 phút, đừng cố chạy liền 3-4 chuyến.
NGƯỜI Ỷ MÌNH KHỎE. Trời 38-40 độ, chạy bộ ngoài đường, đạp xe đường dài, đá bóng buổi trưa - là tự đẩy tim vào cú gánh kép. Đã có nhiều ca đột quỵ ngay giữa sân bóng, giữa đường chạy, của những người trông rất khỏe. Sáng sớm trước 6 giờ, chiều muộn sau 6 giờ - khung tập an toàn. Ngoài khung đó, vào phòng có máy lạnh mà tập.
NGƯỜI KHÔNG VIỆC GẤP cũng cứ chạy ra đường. Đi chợ ban trưa, ghé nhà hàng xóm, tưới cây giữa 12 giờ. Việc nào dời được sang sáng sớm hoặc chiều muộn thì dời.
TRẺ NHỎ, TRẺ SƠ SINH, PHỤ NỮ MANG THAI. Trẻ điều nhiệt kém, mất nước nhanh, không biết tự nói. Bà bầu thân nhiệt vốn cao hơn người thường. Tuyệt đối tránh nắng 10-16 giờ, đủ nước, không điều hòa quá lạnh, không tắm nước quá lạnh.
NGƯỜI BỆNH NỀN VÀ BỆNH CHUYỂN HÓA - nhóm khắc nghiệt nhất mùa này. Cao huyết áp, tiểu đường, mỡ máu, gan nhiễm mỡ, gút, tim mạch, hen, phổi tắc nghẽn. Cơ thể đang viêm âm ỉ kéo dài, máu vốn đặc hơn người thường, mạch máu đã có mảng xơ vữa. Mùa hè máu lại cô đặc thêm. Người tiểu đường: đường huyết cao làm máu đặc hơn, lại mất nước qua nước tiểu nhiều hơn người thường. Người mỡ máu, gan nhiễm mỡ: mỡ trong máu cao, cộng cô đặc máu, là môi trường hình thành huyết khối. Uống nước nhiều hơn người bình thường, đo huyết áp đều đặn sáng và tối, thuốc đang dùng cứ duy trì đúng phác đồ bác sĩ điều trị.
NHỮNG ĐIỀU CỐT LÕI:
KHÔNG bước thẳng từ phòng điều hòa 22 độ ra ngoài 40 độ. Chênh nhiệt 18 độ là cú sốc co thắt mạch máu. Tăng điều hòa lên 27-28, ngồi bóng mát 5-10 phút, rồi mới ra.
KHÔNG tắm ngay khi vừa đi nắng về. Mồ hôi đang ra, mạch máu đang giãn, dội nước lạnh vào là co thắt đột ngột - nhiều ca đột quỵ xảy ra ngay trong nhà tắm. Nghỉ 15-20 phút, lau khô mồ hôi, tắm nước ấm.
HẠN CHẾ NƯỚC ĐÁ. Cảm giác mát rượi là cảm giác bề ngoài - hạ nhiệt vật lý ở miệng và họng, không hạ được nhiệt cơ thể. Nước quá lạnh đột ngột làm co thắt mạch máu vùng dạ dày, cản trở tiêu hóa, làm tỳ vị suy yếu. Đông y gọi đây là “hàn tà nhập lý” - tà lạnh vào trong khi bên ngoài còn nóng, gây rối loạn khí huyết. Uống nước mát thường, hoặc nước nguội pha chút ấm.
UỐNG NƯỚC CÓ KHOÁNG. Mồ hôi ra không chỉ mất nước - mất cả natri, kali, magie, canxi. Uống mỗi nước lọc không có khi càng loãng máu, càng mệt. Nước chanh muối pha loãng: vắt chanh, một nhúm muối hột (muối có khoáng, không phải muối tinh trắng), ai không tiểu đường thêm chút đường mía vàng. Hoặc nước dừa tươi - một trong những thức uống bù khoáng tự nhiên hoàn hảo nhất, sẵn có khắp Việt Nam. Uống rải đều cả ngày, mỗi lần một cốc nhỏ.
KHÔNG đợi khát mới uống - khi thấy khát là cơ thể đã thiếu nước từ trước đó.
ĂN NHẸ DỄ TIÊU. Mùa hè không phải mùa để ăn no, ăn nặng. Bữa nhiều thịt cá, nhiều dầu mỡ, nhiều đạm động vật - là bắt tiêu hóa làm việc cực nhọc trong khi cơ thể đang dồn máu ra da để thoát nhiệt. Tỳ vị suy, người càng mệt, càng nóng trong. Bữa hè nên nhẹ: một bát cơm vừa phải, nhiều rau, có canh, ít thịt.
CANH CHUA GIẢI NHIỆT là tinh hoa của cha ông: canh me, canh sấu, canh dọc, canh khế chua, canh chua cá lóc với bạc hà. Canh rau ngót, canh bí đao, canh mướp, canh rau má, canh bầu, canh cải xanh nấu gừng. Đông y xếp vào nhóm “thanh nhiệt lương huyết” - làm mát máu, giải thử tà. Khoa học hiện đại xác nhận đây là nhóm giàu nước, giàu kali, giàu chất chống oxy hóa - đúng thứ cơ thể cần khi mất mồ hôi nhiều.
TRÀ THẢO MỘC GIẢI NHIỆT - kho báu cha ông để lại mà nhiều gia đình hiện đại đã bỏ quên. Nước rau má xay: thanh nhiệt, mát gan. Nước đậu xanh nguyên hạt nấu nhừ cả vỏ: giải độc, hạ hỏa. Chè hạt sen tâm sen: an thần, dưỡng tâm, hợp người mất ngủ mùa hè. Nước nụ vối, nước lá vối: giải nhiệt, hỗ trợ tiêu hóa, người miền Bắc uống thay nước lọc bao đời nay. Atiso, bông cúc, kim ngân, sài đất: thanh nhiệt lương huyết, lợi tiểu, hỗ trợ đào thải nhiệt độc qua đường nước tiểu. Uống thay nước lọc trong ngày, KHÔNG uống thay thuốc đang dùng.
ĐỂ Ý NGƯỜI GIÀ TRONG NHÀ. Cụ ông cụ bà cảm nhận khát suy giảm theo tuổi, nhiều khi thiếu nước nặng rồi cụ vẫn nói “không khát”. Con cháu chủ động mang nước đến cụ mỗi 1-2 tiếng một cốc nhỏ. Đặc biệt sau giấc trưa và trước khi đi ngủ tối.
DẤU HIỆU PHẢI GỌI 115 NGAY: đau đầu dữ dội, buồn nôn, da khô nóng mà KHÔNG ra mồ hôi nữa, lú lẫn, ngất xỉu, yếu nửa người, méo miệng. Sốc nhiệt hoặc đột quỵ - mỗi phút chậm là một phần não chết đi không hồi phục.
“Thượng y trị vị bệnh” - người thầy thuốc giỏi nhất là người chữa khi bệnh chưa thành.
“Dược bổ bất như thực bổ” - thuốc bổ không bằng thực bổ. Bữa canh chua mát ruột, cốc nước rau má giải nhiệt, ly nước dừa tươi giữa trưa - đó là vị thuốc mùa hè trời đất ban cho người Việt.
Cuộc sống là sự LỰA CHỌN.
BS Nguyễn Duy Cương
