Filmtheater De Fabriek is een unicum in de Zaanstreek: twee mooie filmzalen gewijd aan de beste arthouse van het moment, gelegen aan de prachtige Zaan. Het historische gebouw waarin het filmtheater en het bijbehorende café-restaurant zijn gevestigd, is van oudsher een jongensschool. Tussen 1921 en de vroege jaren 80 deed het eerst dienst als zogeheten Jozefschool, later als MAVO. Het zogeheten Drieluyck, een cultuurinitiatief van jongeren rond theater, film en muziek, had tot dat moment een zwervend bestaan geleid. De filmtak van Drieluyck, het Zaans Filmhuis genoemd, nam samen met theatergroep Hollandia zijn intrek in de oude jongensschool aan de Zaan, inmiddels eigendom van de gemeente Zaanstad. Hollandia gaf het gebouw zijn nieuwe naam: De Fabriek, een grapje omdat het pand het enige aan de Zaan was dat juist géén fabriek was. Hollandia zou uiteindelijk vertrekken, het Zaans Filmhuis werd Filmtheater De Fabriek. In 2005 werd het pand drastisch verbouwd: de filmzaal werd groter en er kwam een tweede zaal bij. Ook kwam er meer ruimte voor horeca. De kenmerkende historische details van het gebouw, zoals de prachtige tegelvloer in de hal beneden, bleven echter intact. Sinds 2005 groeide Filmtheater De Fabriek langzaam maar zeker uit tot een van de belangrijkste culturele hotspots van Zaanstad. Dat is niet alleen te danken aan de sfeervolle locatie en sterke programmering maar zeker ook aan de speciale programma's. Elke maand biedt De Fabriek inleidingen, nagesprekken of paneldiscussies om de films uit hun programmering meer context te bieden - en de toeschouwer stof tot nadenken.
