26/04/2026
🟣 ДУУЧИН АМАРХҮҮГИЙН ӨВӨӨ БУЛГАН АЙМГИЙН НААДМЫГ НАЙМАН ЖИЛ "ТҮМЭН ЭХ" ДУУЛЖ ЭХЛҮҮЛЖ БАЙСНЫГ ТА МЭДЭХ ҮҮ?
Бидний сайн мэдэх авьяаслаг дуучин Б. Амархүүгийн өвөө аймгийн хурц арслан Пүрэвийн Нямсүрэн гуай хүчтэй бөх төдийгүй гайхамшигт сайхан хоолойтой хүн байсан юм. Тэрээр хорин насандаа ХААДС-ийн хоёрдугаар курсийн оюутан байхдаа дадлагаар явж байгаад Завхан аймгийн наадамд түрүүлж аймгийн арслан цол, дараа нь хэдэн жилийн дараа аймагтаа түрүүлж, хурц арслан цол хүртжээ. Социализмын үед удирдах албан тушаалтан барилдаж болохгүй гэж, мөн аймгийн наадмыг Түмэн эх дуулж эхлүүл гэсэн намын даалгавраар ид үедээ улсад явж барилдаж чадаагүй юм гэдэг.
Нямсүрэн арслан Булган аймгийн Сайхан, Орхон сумдад зоотехникч, сум нэгдлийн орлогч дарга, сумын даргаар насаараа ажилласан ба нарийн ноост Хангай үүлдрийн хонийг гаргаж авах ажлыг гардан удирдаж байсан хүн юм. ХААДС-ийг зоотехникч мэргэжлээр төгсөж, мэргэжлээрээ ажиллаж байгаад ЗХУ-д шинжээч зоотехникч мэргэжлээр 2 жил сурч мэргэжил дээшлүүлсэн хоёрхон хүний нэг байсан бөгөөд Хангай үүлдрийн хонь нь монголд гаргаж авч дэлхийд бүртгүүлсэн 8 цэвэр үүлдрийн хонины нэг юм. Хангай үүлдрийн хонийг гаргаж авсан хүмүүст хожим Төрийн соёрхол хүртээсэн бөгөөд тэдний нэг нь бидний сайн мэдэх улсын начин "өндөр" Оргилболдын аав Жигмэд гуай юм. П. Нямсүрэн дарга маань хэтэрхий шулуун шударга зантай хүн байсан бөгөөд энэ нь зарим өндөр албан тушаалтны дургүйг хүргэдэг байснаас Төрийн соёрхолд нэрийг нь дэвшүүлээгүйгээр үл барам ЗХУ-д Коммунист намын дээд сургуульд явахаас нь хэдхэн хоногийн өмнө сурах эрхийг нь хасаж байсан гэдэг. Шалтгаан нь өндөр тушаалтай хүүхэмсэг согтуу даргын зүй бус шаардлагыг эсэргүүцэж "алганы амт үзүүлснээс" эхтэй. Нямсүрэн даргыг нэг хүн "Энэ Нямсүрэн тийм сүрхий бөх байсан юм уу?" гэхэд аав минь "Чи юугаа мэддэг юм? Цагтаа аварга арслангууд бэргэж байсан хүн шүү. Муусайн юмнууд улсын наадамд гаргахгүй арга мэх хийсэн болохоос" гэж их л ууртай хэлж байж билээ. Аавын минь сайн найз, олон жил гар нийлэн ажиллаж байсан сайхан ах минь "Ханд чин ван" туужийг бичиж байхад үнэтэй зөвлөгөө өгч "Эрт цагийн "Лянх хагалах" үйлийн тухай миний охин бичиж үлдээгээрэй. Тийм явдал байсныг мэдэх хүн одоо байхгүй болох нь. Тэр үйлийг Ханд ван маань удирдаж, өөрийн гараар тэмдэглэж хадгалж байсныг 1937 онд хүрээ хийдийг устгахдаа үрэгдүүлчихсэн юм шүү дээ" гэж захиж байж билээ. Зураг дээр: Наанаасаа цаашаа хараад өрж байгаа нь Амархүүгийн нагац өвөө аймгийн хурц арслан П. Нямсүрэн гуай, засуул нь миний аав. 1965 оны наадам. Энэ наадмаар түрүүлж хурц арслан болсон гэдэг.
Манай Амархүү дуучин ийм л хүн үр удам юм шүү дээ.
Зохиолч Sanjaa Batjargal
