12/10/2025
Mùa phim Ý năm nay của toi bắt đầu bằng “VERMIGLIO” (2025), một phim tâm lý chính kịch mà mới xem thì thấy nó hơi xa cách lạnh lùng, nhưng càng xem ta sẽ càng thấy bên dưới cái mở màn uể oải tưởng chừng vô cảm ấy lại là một mạch ngầm cảm xúc chỉ chực tuôn trào.
VERMIGLIO là phim điện ảnh thứ tư của nữ đạo diễn Maura Delpero trong vai trò đạo diễn. Bối cảnh chính của phim là một cộng đồng dân cư sống trên miền núi cao xứ Vermiglio (Ý) vào năm 1944, hay một năm sau khi Ý bại trận trên các chiến trường Thế Chiến II. Trung tâm của bộ phim là gia đình ông giáo làng Graziadei. Lớp học của ông là lớp học duy nhất trong vùng, và ông cũng là thầy giáo duy nhất đứng trên bục giảng lớp học ấy. Và các học sinh trong lớp, đa phần cũng là các con trai và con gái của ông.
Giữa nước Ý thời hậu chiến, gia đình nào cũng phải sống kham khổ. Nhưng hoàn cảnh của nhà Graziadei còn ngặt nghèo hơn khi hai ông bà có đến 9 người con, thu nhập làm nghề giáo của ông phải chia năm sẻ bảy để nuôi hơn mười cái miệng ăn, và cả một “cái miệng” trừu tượng được nuôi lớn bởi những thức ăn tinh thần. Rồi một ngày kia, gia đình ông, và cả cộng đồng nơi xa ngái ấy, chào đón sự xuất hiện của một người khách phương xa.
Đó là Pietro, một kẻ đào ngũ, trốn tới nơi này những mong rũ bỏ được bóng tối kinh hoàng của chiến tranh. Mưa dầm thấm lâu, Pietro phải lòng cô con gái cả nhà Graziadei. Mối tình nhanh chóng kết thúc dẫn đến một đám cưới hạnh phúc. Và rất nhiều xáo trộn trong nhịp sống thường nhật của nhà Graziadei và cả cộng đồng dân cư xung quanh họ.
VERMIGLIO là tác phẩm đại diện cho điện ảnh Ý tranh giải hạng mục Phim quốc tế xuất sắc tại Oscar lần thứ 97 tới đây. Và nó cũng là cái tên rất được lòng cả báo chí lần giới phê bình điện ảnh toàn cầu. Trong một năm qua, phim đã nhận được đề cử ở nhiều liên hoan phim lớn nhỏ, và ẵm về không ít giải. Phim ăn điểm nhờ những khung hình tinh tế, phong cách tường thuật mạch lạc và đồng nhất.
Với mình, thì VERMIGLIO có tiết tấu khá chậm, tìm kiếm câu chuyện trong những tình huống bình dị của đời sống hằng ngày: một bữa sáng đạm bạc, một lớp học ồn ào, những việc đồng áng lặp đi lặp lại, hay câu chuyện vụng trộm thì thào trước giờ lên giường đi ngủ… Trong suốt nửa đầu của VERMIGLIO, khán giả sẽ cùng đạo diễn lang thang đây đó giữa ngôi làng chìm trong tuyết trắng và lắng nghe nhịp thở của làng quê trong từng góc nhỏ ấy. Nó có thể vụn vặt, đôi khi cho cảm giác không có gì đáng kể, nhưng giống như một hành lang xoắn ốc, từ từ kéo khán giả chìm sâu vào bối cảnh ấy, và trở thành một phần của chính cộng đồng này.
Trong phim, sự luân chuyển của mùa cũng đóng vai trò như một mạch kể. Thiên nhiên trong VERMIGLIO giống như những chỉ dấu cho sự phát triển của cốt truyện, không chỉ đẹp mà còn đa nghĩa, sự đa nghĩa nhiều phần đến từ việc “người buồn cảnh có vui đâu bao giờ”. Bộ phim mở ra giữa mùa đông giá, khi chiến tranh vẫn còn là nỗi ám ảnh treo lơ lửng trên đầu, khi cái chết có thể ập tới cướp đi các sinh mệnh bất cứ lúc nào - dù là nơi tiền tuyến hay chốn hậu phương. Nhưng cũng trong mùa đông ấy, cô con gái cả nhà Graziadei gặp được anh chàng Pietro. Tình yêu của họ thăng hoa và nhận được sự chúc phúc cùng lúc sắc xanh cây lá thay thế cho tuyết trắng phủ khắp núi đồi.
Nhưng, tuyết tan ấy cũng là lúc nhịp sống bình thường của nhà Graziadei lộ ra những nếp gợn bất an. Đó là những trăn trở về danh tính, về thân phận, về sự mất kết nối, về phẩm hạnh, về khát khao được công nhận… và chất chồng cùng ẩn ức, cùng những nỗi đau chẳng thể nói cùng ai. Nếu trong nửa đầu bộ phim, nỗi đau là thứ có thể được gọi tên, có thể gán nguyên nhân cho một cuộc chiến tranh hay một căn bệnh trọng và người ta dễ dàng tìm được sự sẻ chia; thì ở nửa sau, biến cố ập đến từ những điều ngỡ như chỉ có thể đổ lỗi cho số phận: ai đó sinh nhầm thời, yêu nhầm người, hoặc chỉ đơn giản… là hẩm hiu.
Số phận hẩm hiu là chuyện may nhờ rủi chịu, ta biết chia sẻ cùng ai bây giờ? Thế nên, với mình, nửa sau phim dù khung cảnh đầy sức sống, nhân vật cũng đối thoại với nhau nhiều hơn, có nhiều tiếng nói cười ríu rít hơn… nhưng lại mang đến cảm giác trĩu nặng hơn. Thiên nhiên đã tràn trề nhựa sống, bóng ma của chiến tranh đã không còn, nhưng dường như đó mới là lúc nhà Graziadei thấm thía nỗi đau chia cắt. Nỗi đau chung, ấy vậy mà mỗi thành viên lại phải chật vật theo cách của riêng mình để vùng thoát khỏi nó. Có người ra đi mà vấn vương chốn cũ, có người vẫn ở lại mà trái tim như đã chu du nơi nào…
Tên phim, VERMIGLIO là tên phim, cũng là một địa danh có thật nằm ở miền bắc nước Ý. Trong phim, bạn cũng sẽ thấy gia đình Graziadei thường nhắc tới Sicilia (và Pietro cũng đến từ đây) với cam và máy bay và những đợi chờ đoàn tụ. Scicila nằm ở vị trí gần như ở cực nam nước Ý, tạo ra thêm một phép tương phản cho bộ phim. Vermiglio là hiện thực còn nhiều ngang trái, còn Sicilia là nơi họ chưa bao giờ đặt chân, nhưng luôn chỉ biết về nó với những gì đẹp đẽ. Nghĩ cho cùng, thì đáp án cho mọi câu hỏi dường như đều đã ở ngay trước mắt mình, chỉ là ta có dám đi xa thêm khỏi những nơi xa nhất mình từng đặt chân tới để kiếm tìm nó hay không. Như một người vợ trẻ nọ, sau bao ngay tháng dùng gang tay để to khoảng cách từ Vermiglio tới Sicilia trên bản đồ, đã quyết định lên tàu đi xa để vén những bức màn mịt mùng đang che trước mắt mình.
VERMIGLIO, và nhiều phim Ý độc đáo khác, sẽ được trình chiếu trong khuôn khổ Liên hoan phim Ý 2025 tại Hà Nội. Hoạt động do Đại sứ quán Ý tại Hà Nội phối hợp với Liên hoan phim châu Á tại Rome tổ chức, diễn ra tại Trung tâm Chiếu phim quốc gia (Hà Nội) từ ngày 20 đến ngày 25-10.
